103 yıl önce bugün Ankara başkent ilan edildi

Ankara’nın başkent oluşuna uzanan süreç, Millî Mücadele yıllarında başladı. Mustafa Kemal ve Temsil Heyeti, 27 Aralık 1919’da Ankara’ya geldi. İstanbul’un işgal altında bulunması ve Anadolu’daki direnişin örgütlenmesi ihtiyacı, Ankara’yı mücadelenin yönetildiği merkez hâline getirdi.

Ankara’nın coğrafi konumu, Anadolu’nun farklı bölgeleriyle bağlantısı ve güvenlik bakımından taşıdığı avantajlar, şehirde karar kılınmasında etkili oldu. Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî faaliyetleri Ankara’dan yürütülürken şehir, bağımsızlık hareketinin yönetim merkezi olarak öne çıktı.

TBMM’NİN AÇILMASIYLA MERKEZ ANKARA OLDU

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı. Millî iradenin temsil edildiği Meclis’in çalışmalarına başlamasıyla Ankara, yeni devletin yönetim merkezi hâline geldi. Kurtuluş Savaşı’nın yürütülmesi, askerî kararların alınması ve siyasi gelişmelerin yönetilmesinde şehir önemli rol üstlendi.

Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasının ardından Türkiye’nin yönetim yapısı ve devletin geleceğiyle ilgili düzenlemeler gündeme geldi. Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ve uluslararası alanda yeni Türk devletinin konumunun belirginleşmesiyle başkent meselesi de resmî bir karara bağlanacak aşamaya geldi.

BAŞKENTLİK TEKLİFİNİ İSMET PAŞA VE 14 ARKADAŞI SUNDU

Ankara’nın resmî başkent ilan edilmesi için İsmet Paşa (İnönü) ve 14 milletvekili arkadaşı tarafından TBMM’ye kanun teklifi sunuldu. Teklif, Türkiye Devleti’nin başkentinin Ankara olmasını öngören tek maddeden oluşuyordu.

Mecliste görüşülen teklif, 13 Ekim 1923’te kabul edildi. Kanunda, “Türkiye Devleti’nin başkenti Ankara’dır” hükmü yer aldı. Böylece Ankara’nın Millî Mücadele döneminde üstlendiği merkezî görev, resmî başkent statüsüyle güvence altına alındı. Cumhuriyet’in ilanından 16 gün önce alınan karar, yeni devletin yönetim merkezini hukuken belirledi.

BAŞKENTLİK SONRASINDA ANKARA DEĞİŞTİ

Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından şehirde idari yapılanma ve imar çalışmaları hız kazandı. Yeni devlet kurumlarının Ankara’da örgütlenmesi, kamu binalarına ve altyapıya duyulan ihtiyacı artırdı. Nüfusun büyümesiyle konut, ulaşım ve şehir planlaması başlıkları da gündeme geldi.

Cumhuriyet’in ilan edilmesinden sonra Ankara, yeni yönetim anlayışının kurumlarının şekillendiği merkez olmayı sürdürdü. Bakanlıklar, kamu kuruluşları ve diplomatik temsilcilikler şehirde faaliyet göstermeye başladı. Ankara’nın planlı biçimde büyümesine yönelik çalışmalar yürütülürken yeni mahalleler ve yerleşim alanları gelişti.