Ankara’nın altında ne var? Başkentin yeraltı dünyası duyanları şaşkına uğrattı

Ankara, binlerce yıllık yerleşim geçmişi nedeniyle farklı uygarlıkların üst üste kurduğu kentlerden biri olarak öne çıkıyor. Ulus, Ankara Kalesi, Hacı Bayram çevresi ve kentin güneyindeki bazı arkeolojik alanlarda yürütülen çalışmalar, modern şehir dokusunun altında farklı dönemlere ait yapı kalıntılarının bulunduğunu ortaya çıkardı.

Yeraltındaki her yapı için “gizli tünel” tanımlaması yapmak ise arkeolojik veriler açısından doğru kabul edilmiyor. Halk arasında anlatılan bazı tünel hikâyeleri henüz kesin kanıtlarla doğrulanmış değil. Buna karşılık sarnıç, su yapısı, yeraltı geçidi ve yapı temelleri gibi arkeolojik kalıntılar kayıt altına alınmış durumda. İşte resmi kaynaklardan derlenen bilgilere göre Ankara’nın altındaki tarihi yapılardan bazıları:

1. ANKARA KALESİ ÇEVRESİNDEKİ YERALTI YAPILARI

Ankara’nın yeraltı mirası denildiğinde ilk akla gelen bölgelerden biri Ankara Kalesi ve çevresi. Tarihi Galat dönemine kadar uzanan kale, Roma döneminde onarım gördü; iç surların önemli bölümü Bizans döneminde inşa edildi. Selçuklu döneminde de onarılarak genişletilen kale, farklı medeniyetlerin yapı izlerini aynı alanda taşıyor.

Kale çevresinde sarnıçlar, kayaya oyulmuş bölümler ve yeraltına uzanan bazı geçitlere ilişkin tespitler bulunuyor. Ancak Ankara Kalesi’nden Ulus’a, Hacı Bayram’a veya Augustus Tapınağı’na kadar uzandığı ileri sürülen uzun tüneller konusunda kesinleşmiş arkeolojik bir güzergâhtan söz etmek mümkün değil. Halk arasında anlatılan geçit hikâyeleri ile bilimsel olarak belgelenmiş yapılar arasında ayrım yapmak gerekiyor.

Kalenin duvarlarında da farklı dönemlerin izleri görülüyor. Roma döneminden kalan taşların, sonraki yüzyıllarda kale onarımlarında yeniden kullanıldığı belirtiliyor. Dolayısıyla kale yalnızca savunma mimarisini değil, Ankara’nın farklı dönemlerinden taşınan yapı malzemelerini de koruyor.

2. ROMA DÖNEMİNDEN KALAN SU YAPILARI

Ankara’nın altında ve çevresinde bulunan en önemli yapılardan biri Roma dönemine tarihlenen sarnıçlar. Ankara Üniversitesi tarafından yayımlanan akademik bilgilere göre kentin güneybatısındaki Roma dönemi sarnıcı, su depolama amacıyla yapılmış bir yapı olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık 47 metre uzunluğunda ve 6,80 metre genişliğindeki yapı, Roma İmparatorluk Dönemi’ne, yaklaşık M.S. 1. ve 2. yüzyıllara tarihleniyor.

Sarnıçların varlığı, antik Ankara’da suyun depolanması ve dağıtılması için gelişmiş bir altyapı kurulduğunu gösteriyor. Roma döneminde Ankara’nın önemli bir yerleşim merkezi haline gelmesiyle birlikte hamamlar, kamu yapıları ve su sistemleri de kent yaşamının parçası haline geldi.

3. ROMA HAMAMI’NIN ALTINDA SAKLANAN İZLER

Ulus’taki Roma Hamamı, Ankara’nın yeraltı tarihini anlamak açısından önemli yapılardan biri. Çankırı Caddesi üzerinde yer alan hamam, Roma İmparatoru Caracalla dönemine, M.S. 212-217 yıllarına tarihleniyor. Yapı, geniş bir hamam kompleksi ve palaestradan oluşuyor. Arkeolojik alanda Roma döneminin yanı sıra Bizans, Selçuklu ve daha eski Frig yerleşimlerine ilişkin katmanlar da tespit edildi.

Roma hamamlarında sıcak su ve ısınma sistemleri için yapının zemininin altında teknik bölümler bulunuyordu. Dolayısıyla Ankara’daki Roma Hamamı, yalnızca görünen sütun ve duvarlardan ibaret bir yapı değil; dönemin mühendislik sistemlerini de yansıtan geniş bir mimari kompleks niteliği taşıyor.

4. ULUS’UN ALTINDA ORTAYA ÇIKAN ROMA KALINTILARI

Ulus çevresindeki kazılar, Ankara’nın geçmişinin modern yapıların altında nasıl katmanlaştığını gösteren önemli örnekler arasında yer alıyor. Geçmiş yıllarda kanalizasyon çalışmaları sırasında toprağın yaklaşık 5 metre altında Roma dönemine ait sütun parçaları ve yapı izleri ortaya çıkarılmıştı. Yapılan incelemelerde sütunların bir tünel boyunca devam ettiği belirlenmiş, çalışmalar sırasında arkeolojik kalıntılar koruma altına alınmıştı.

Ulus Tarihi Kent Merkezi’nde yürütülen arkeolojik çalışmalar da farklı dönemlerin izlerini ortaya çıkarıyor. Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülen Arkeopark çalışmaları kapsamında Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ilişkin kalıntılar üzerinde çalışmalar gerçekleştiriliyor. Alanda Osmanlı dönemine ait hamam yapısı ve çeşitli mahalle kalıntıları da ortaya çıkarıldı.

5. ANKARA’NIN EN ESKİ YERALTI GEÇİTLERİNDEN BİRİ HAYMANA’DA

Ankara’nın yalnızca merkez ilçelerinde değil, çevre ilçelerinde de dikkat çekici yeraltı yapıları bulunuyor. Haymana’daki Gavurkale çevresinde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar sırasında anıtsal nitelikte bir yeraltı geçidi ve gizli sarnıç tespit edildi. Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kayıtlarında, alandaki yapıların Hitit mimari geleneğiyle ilişkili olduğu belirtiliyor.

Gavurkale, Ankara’nın çok daha eski dönemlerine uzanan arkeolojik mirasını göstermesi açısından önemli. Bölgede Hitit dönemine ait yapı kalıntıları, sur izleri ve farklı dönemlere ilişkin arkeolojik buluntular bulunuyor.