Atatürk’ün tarihi sözü: “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz”

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde önemli bir yere sahip olan 28 Ekim 1923 gecesi, Atatürk’ün tarihi açıklamasıyla hafızalara kazındı. Millî Mücadele’nin ardından bağımsızlığını kazanan Türkiye’nin yönetim biçiminin belirlenmesi için yürütülen çalışmalar, Cumhuriyet’in ilanına doğru ilerliyordu. Mustafa Kemal Atatürk, Çankaya Köşkü’nde düzenlenen akşam yemeğinde arkadaşlarına ertesi gün Cumhuriyet’in ilan edileceğini bildirdi.

CUMHURİYET’E GİDEN SÜREÇTE SİYASİ KRİZ

24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması’yla Türkiye’nin bağımsızlığı uluslararası alanda kabul görürken, devletin yönetim biçiminin belirlenmesi ve cumhurbaşkanının seçilmesi gündemdeki yerini koruyordu.

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve Meclisin güvenini kazanabilecek yeni bir kabinenin oluşturulamaması, siyasi süreci hızlandırdı. Yaşanan gelişmelerin ardından Mustafa Kemal Atatürk ve yakın çalışma arkadaşları, Cumhuriyet’in ilanına yönelik adımları değerlendirdi.

ÇANKAYA KÖŞKÜ’NDE TARİHİ AKŞAM YEMEĞİ

28 Ekim 1923 gecesi Atatürk, Çankaya Köşkü’nde İsmet Paşa, Kâzım Paşa ve Fethi Bey’in yanı sıra Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa ve farklı milletvekilleriyle bir araya geldi. Görüşme, akşam yemeği sırasında Cumhuriyet’in ilanına ilişkin kararın açıklanmasıyla tarihi bir nitelik kazandı.

Atatürk, daha sonra Nutuk adlı eserinde söz konusu geceyi kendi anlatımıyla aktardı. Anlatımında, yemek sırasında arkadaşlarına “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” dediğini belirtti. Atatürk’ün açıklamasının ardından toplantıya katılanların düşünceye destek verdiğini ve yemeğin bırakılarak izlenecek yolun görüşüldüğünü anlattı.

İLAN İÇİN HAZIRLIKLAR BAŞLADI

Atatürk’ün Nutuk’ta aktardığına göre, tarihi kararın açıklanmasının ardından kısa bir çalışma programı hazırlandı ve arkadaşlarına görevler verildi. Cumhuriyet’in ilanı için gerekli düzenlemelerin yapılması konusunda harekete geçildi.

28 Ekim gecesi alınan kararın ardından 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde gerekli anayasa değişikliği kabul edildi. Böylece Türkiye’nin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak belirlendi ve Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.

“YARIN CUMHURİYET’İ İLAN EDECEĞİZ” SÖZÜ TARİHE GEÇTİ

Cumhuriyet’in ilanından önceki gece söylenen tarihi söz, Türkiye’nin siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktasını temsil ediyor. Atatürk’ün Nutuk’ta ayrıntılarıyla anlattığı süreç, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla sonuçlandı.