Çiftçilerin korkulu rüyası zirai don, bu yıl da yaşanır mı?

Geçen yılı halen unutmuş değiliz.

Türkiye genelinde aralarında Ankara’nın da olduğu 30’un üzerinde ilde Şubat, Mart ve Nisan aylarında zirai don olayları yaşanmış, bu da ciddi rekolte düşüşlerine neden olmuştu.

Hatırlayın, yaş kayısı yiyememiştik mesela.

Özellikle mart ayının ilk 2 haftası havalar normalin üzerinde güneşli ve sıcak geçmiş, ağaçlar çiçek açmaya başlamıştı ki… Üçüncü hafta havaların birden soğuyup eksi 6-7’yi görmesiyle çiçek açmış ağaçları don vurmuştu.

Devlet zarar gören çiftçilere destek ödemesinde bulundu bulunmasına ancak, kaybın kaçtı kaçını telafi ettiği tartışılır.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın verdiği bilgilere göre, Eylül 2025’te zirai don için 1,1 milyar lira, dolu ve fırtına için 400 milyon lira, hayvan hayat branşlarında 650 milyon lira ve köy bazlı verim sigortası kapsamında da 1 milyar lira olmak üzere toplam 3 milyar 150 milyon lira ödendi.

Bu ödemeler devlet destekli tarım sigortası kapsamında yapıldı.

2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kayıtları bulunan, Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne ürünleri zarar görenlere destek verildi.

Türkiye geneli rakam da 3 milyar 150 milyon TL.

Diyeceğim şu ki, sigorta zararı karşılamıyor ama hiç yoktan iyidir.

Peki bu yıl; bu yıl da zirai don yaşanır mı?

Erken ilkbahar yaşanıyorsa, bu risk var demektir.

Şubat ayı iyiydi, olması gerektiği gibi soğuktu.

Mart ayında ise özellikle son 10 gündür havalar normalin üzerinde sıcak geçiyor. Tıpkı geçen yıl gibi… Önümüzdeki birkaç hafta kritik öneme sahip. Bu sıcaklıkların ardından eksi 5-6’ları görmeye başlarsak, yandık!

Çünkü, örneğin Ankara’da ağaçlar tomurcuklanmaya başladılar. Çiçek açanlar bile var.

Özellikle badem ağaçları, pembeye bürünmüş durumda.

Geçen yıl gibi bu çiçeklenmenin üzerine sıcaklıklar aniden eksi 5-6’lara kadar düşerse, hepsi telef olur maazallah.

Meteoroloji tahminlerine baktım, 21 Mart Cumartesi’ye kadar ülke genelinde kayda değer bir sıcaklık düşüşü görünmüyor.

Sadece Doğu Anadolu’da Iğdır tarafında gece sıcaklıkları baya bir düşüyor, gerisinde normal hava hakim.

Tahminler Ankara’da 23 Mart’a kadar sorun olmadığını gösteriyor. Eksiye düşme beklenmiyor.

Tabi her bitkinin don olayından gördüğü zarar, çeşidine ve gelişme durumuna bağlı olarak değişiyor. -15 dereceden sonra ağaçların gövdesinde ve kabuklarında çatlamalar oluşmaya başlıyor. Zeytin ağaçları -10 derecede en fazla 1-2 saat sonra ölüyor mesela.

Don olayından en çok erken uyanan meyve ağaçları, muz ve narenciye bahçeleri, sebze fideleri ve seralarda yetiştirilen süs bitkileri ile turfanda sebzeler zarar görüyor.

Ankara’da devasa meyve bahçeleri yok. Profesyonel seracılık da yapılmıyor. Çoğunluğu bireysel bağ bahçelerdeki ağaçlar ve sebzeler oluşturuyor.

Onlar için şunu rahatlıkla söyleyebilirim:

2025 Mart’ındaki gibi bir zirai donu yaşamayacağız, Mart’ı kazasız atlatacağız Allah’ın izniyle.

Bu demek değildir ki, bu yıl sorun yaşamayacağız.

Nisan’ın da ilk 15 günü önemlidir.

Bu tarihlerde Türkiye genelinde, özellikle İç Anadolu, Doğu Anadolu ve yüksek rakımlı bölgelerde "geç don" veya "zirai don" olayı yaşanabiliyor. Bu durum, çiçek açmış meyve ağaçları ve yeni ekilen ürünler için ciddi risk oluşturuyor.

Nisan 15’i de atlattık mı, meyveler iyice kendini göstermeye, yani kendini kurtarmaya başlamış demektir. Sebze fideleri de bu tarihten sonra toprakla buluşturulmaya başlanacağından, don riski taşımayacaklardır inşallah.

Hayırlısı bakalım.